محدودیتهای دسترسی به اینترنت بین الملل در چند وقت اخیر محدودیتهایی ایجاد کرده که پیامدهای اقتصادی منفی زیادی داشته ولی با نگاهی دیگر میتوان از این اتفاق بهرهبرداریهای مفیدی داشت که در دراز مدت به سود اقتصاد خرد و کلان کشور و مخاطبین خواهد بود.
به گزارش نجوا خبر، در ماهها و سالهای اخیر، محدودیت دسترسی به پیامرسانها و پلتفرمهای خارجی به دلایل امنیت ملی و نگرانیهای اجتماعی در ایران اعمال شده است. این محدودیتها شامل مسدودسازی دسترسی مستقیم به سرویسهایی مانند یوتیوب، تلگرام، واتساپ و سایر خدمات جهانی بود که کاربران مجبور میشدند از ویپیان (VPN) یا پروکسی برای دسترسی به آنها استفاده کنند؛ شرایطی که زیانهای اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم زیادی به مردم و کسبوکارها وارد کرد.
ادامه این محدودیتها حتی باعث شد در برخی مقاطع ارتباط با اینترنت جهانی قطع شود و کاربران تنها به شبکه ملی اطلاعات دسترسی داشته باشند، که پیامدهای اقتصادی غیرقابلانکاری داشت و تجارت دیجیتال را بهشدت تحتتأثیر قرار داد.
با این حال، در نگاه بلندمدت، استقبال مردم به پیامرسانهای داخلی میتواند فرصتهای اقتصادی تازهای برای کشور ایجاد کند.
چرا استفاده از پیامرسانهای داخلی ارزش اقتصادی دارد؟
با وجود اینکه از پیامدهای منفی اقتصادی قطع دسترسی به اینترنت بینالملل زیاد گفته شده است ولی با عینکی دیگر میتوان آثار مثبتی هم از این موضوع برداشت کرد که در دراز مدت میتواند ثمرات مثبتی داشته باشد که به برخی از آنها به تفصیل اشاره میکنیم:
۱. حفظ درآمد در داخل کشور
یکی از بزرگترین مزیتهای استفاده از پیامرسان داخلی، حفظ ارزش پول و درآمد در داخل اقتصاد کشور است.
برای نمونه، تلگرام که پیشتر بهصورت گسترده در ایران استفاده میشد، با معرفی سرویس تلگرام پریمیوم از کاربران پول اشتراک میگرفت و بر اساس تخمین کارشناسان، درآمد سالانه این سرویس از کاربران ایرانی حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلار بود که این مقدار به خارج از کشور منتقل میشد.
در حالی که اگر کاربران همان اشتراکها یا خدمات مشابه را در پیامرسانهای داخلی استفاده کنند، این درآمدها به جای خروج ارز، در داخل کشور گردش اقتصادی ایجاد میکند و به توسعه شرکتهای ایرانی کمک میکند.
۲. کاهش هزینههای پنهان VPN و اینترنت خارجی
استفاده از VPN، برای دور زدن فیلترینگ پیامرسانهای خارجی، هزینههای مستقیم و پنهان زیادی دارد:
هزینه اشتراکهای VPN: بسیاری از کاربران مجبور به خرید سرویسهای خارجی با هزینه ماهانه معادل چندین دلار شدهاند.
هزینه داده اینترنت خارجی: مصرف دیتا برای استفاده از VPN معمولاً به دلیل مصرف ترافیک بینالملل بسیار گرانتر از اینترنت داخلی است و تعرفه اینترنت بینالملل در ایران تا حدود ۱۰۰ درصد بیشتر از اینترنت داخلی هزینه دارد.
کاهش سرعت و کیفیت: عبور ترافیک از سرورهای خارجی نهتنها هزینه بیشتری دارد، بلکه کیفیت و سرعت اینترنت را نیز کاهش میدهد که بهصورت غیرمستقیم به بهرهوری کاربران آسیب میزند.
پیامرسانهای داخلی در مقابل این هزینهها، روی پهنای باند داخلی اجرا میشوند که هم سرعت بالاتر و هم هزینه مصرف دیتا کمتر برای کاربران دارد که در مجموع میتواند به صرفهجویی قابلتوجه در هزینهی ماهانه کاربران منجر شود.
۳. تقویت صنعت فناوری و اشتغالزایی
استقبال از پلتفرمهای داخلی به رشد صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران کمک میکند،
توسعه پیامرسان بومی مانند روبیکا، بله و ایتا، که هر کدام میلیونها کاربر دارند، باعث افزایش تقاضا برای خدمات توسعه نرمافزار، امنیت سایبری و دادهمحور، تبلیغات دیجیتال، و خدمات ابری داخلی شده است.
این تقاضا، به نوبه خود به ایجاد هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم، افزایش سرمایهگذاری و تشکیل اکوسیستمهای فناوری کمک میکند.
۴. امنیت داده و خودکفایی فناوری
پیامرسانهای خارجی همواره با نگرانیهای «امنیت داده» همراه بودهاند؛ کاربران ایرانی در گذشته برای تحلیل داده و استفاده از خدمات تبلیغاتی مجبور به عبور از سرورهای خارجی بودند که موجب خروج اطلاعات و داده به خارج از مرزها میشد.
استفاده از پیامرسانهای داخلی به این معناست که دادهها در داخل کشور نگهداری میشوند — موضوع مهمی که میتواند امنیت اطلاعات کاربران، شرکتها و کسبوکارها را افزایش دهد و از خروج اطلاعات استراتژیک جلوگیری کند.
چرا استقبال داخلی در بلندمدت مهم است؟
با وجود همه این مزایا، باید پذیرفت که در کوتاهمدت این جابهجایی پیامرسان خارجی به داخلی کاملاً بدون زیان نیست. بسیاری از فعالان حوزه دیجیتال هنوز درآمد خود را از پلتفرمهای جهانی بهدست میآورند و انتقال مستقیم به سرویسهای داخلی در کوتاهمدت میتواند زیانآور باشد؛ از جمله کاهش درآمد تبلیغاتی یا مخاطب بینالمللی.
اما از سوی دیگر، اگر فعالان فضای مجازی، توسعهدهندگان و کسبوکارهای دیجیتال با برنامهریزی استراتژیک و سرمایهگذاری روی پلتفرمهای داخلی حرکت کنند، این جابهجایی بلندمدت میتواند به نفع آنها نیز تمام شود. پیامرسانهای داخلی میتوانند بازاری بومی، امن و قابل توسعه بسازند که در آن درآمد در داخل کشور باقی میماند، هزینهها کاهش مییابد و اشتغالزایی افزایش مییابد.
نیاز به تقویت زیرساختهای پیامرسانهای داخلی
با وجود استقبال کاربران، بسیاری از پیامرسانها و پلتفرمهای داخلی هنوز زیرساختهای فنی و شبکهای کاملاً آماده برای پشتیبانی از میلیونها کاربر همزمان نیستند.
افزایش کاربران نیازمند سرورهای قویتر، پهنای باند بیشتر، امنیت سایبری بالاتر و قابلیت مدیریت حجم بالای ترافیک و دادهها است. بدون این تقویتها، تجربه کاربری کاهش مییابد و ممکن است کاربران به سمت سرویسهای خارجی برگردند. بنابراین، دولت و شرکتهای داخلی باید در سرمایهگذاری روی زیرساختها، ارتقای کیفیت خدمات، و توسعه تکنولوژی بومی تمرکز کنند تا استقبال بلندمدت کاربران پایدار بماند و اقتصاد دیجیتال کشور به صورت مستمر رشد کند.
فرصت یا تهدید؟
استقبال مردم ایران از پیامرسانهای داخلی، اگرچه در ابتدا ناشی از محدودیتهای دسترسی بود و ممکن است در کوتاهمدت زیانزا به نظر برسد، در بلندمدت یک فرصت اقتصادی مهم برای کشور است. این روند میتواند به کاهش خروج ارز، صرفهجویی در هزینه کاربران، رشد و توسعه فناوری داخلی، تقویت امنیت داده و ایجاد اشتغال پایدار کمک کند.
در نهایت، اگر فعالان فضای مجازی و کسبوکارهای دیجیتال بهصورت هدفمند و با برنامهریزی دقیق به سمت سرویسهای داخلی حرکت کنند، این جابهجایی میتواند به نفع کنشگران بازار و اقتصاد کشور تمام شود.