شیوه‌نامه جدید، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها را بر پایه املاک، خودرو، دارایی بورسی، تسهیلات بانکی و مصرف انرژی پیش‌بینی کرده است.
به گزارش نجواخبر، دولت با تصویب شیوه‌نامه جدید شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها، چارچوب ارزیابی وضعیت مالی متقاضیان حمایت‌های معیشتی را تغییر داده است. در این روش، اطلاعات اقتصادی از چندین دستگاه جمع‌آوری می‌شود تا توان مالی خانوارها بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌ها بررسی شود.
بر اساس متن شیوه‌نامه، خانوارها در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند. این رویکرد بر اطلاعاتی مانند دارایی‌ها، وضعیت مالی و میزان مصرف انرژی تکیه دارد و می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره حمایت‌های دولتی مؤثر باشد.
اما آیا وجود یک دارایی به معنای قطع یارانه است؟ خیر؛ صرف برخورداری از یکی از شاخص‌های ذکرشده، به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره وضعیت یارانه‌ای یک خانوار کافی نیست. نحوه اعمال معیارها به ضوابط مصوب و دستورالعمل‌های اجرایی بستگی دارد.
۶ معیار مهم برای ارزیابی خانوارها
در شیوه‌نامه ارائه‌شده، چند شاخص برای شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا مطرح شده است. این شاخص‌ها به‌تنهایی جایگزین بررسی کامل ضوابط اجرایی نیستند.
۱. ارزش املاک و مستغلات
ارزش املاک یکی از معیارهای ارزیابی توان مالی خانوارهاست. طبق متن ارائه‌شده، برای زمین با کاربری مسکونی، آستانه ۵۰ میلیارد تومان و برای زمین فاقد کاربری یا دارای کاربری غیرمسکونی، آستانه ۷۵ میلیارد تومان ذکر شده است؛ مبنای محاسبه نیز به ضوابط ارزش معاملاتی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم ارتباط دارد.
همچنین ارزش هر واحد مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان در فهرست شاخص‌های مربوط به برخورداری اقتصادی آمده است. برای تفسیر دقیق این ارقام، باید متن کامل مصوبه و نحوه محاسبه ارزش دارایی ملاک قرار گیرد.
۲. ارزش خودروهای خانوار
مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت‌های دوکابین با شماره انتظامی شخصی نیز در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار لحاظ می‌شود. در متن مبنا، عبور مجموع ارزش این خودروها از ۷۵ میلیارد تومان به‌عنوان یکی از معیارهای گروه‌بندی ذکر شده است.
۳. میزان مصرف انرژی
مصرف انرژی نیز در این ارزیابی نقش دارد. بر اساس متن ارائه‌شده، خانوارهایی که در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین مصرف انرژی قرار می‌گیرند، با استفاده از اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو شناسایی می‌شوند.
۴. دارایی در بازار سرمایه
ارزش سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه یکی دیگر از شاخص‌های مورد توجه است. قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری می‌تواند در ارزیابی اقتصادی آن‌ها اثرگذار باشد.
۵. مانده تسهیلات بانکی
اطلاعات تسهیلات بانکی نیز در شیوه‌نامه دیده شده است. طبق متن مبنا، خانوارهای قرارگرفته در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات، بر اساس تشخیص بانک مرکزی بررسی می‌شوند.
۶. کارت بازرگانی و اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور
داشتن کارت بازرگانی از دیگر شاخص‌های ذکرشده است. همچنین اقامت بیش از ۱۸۲ روز در طول یک سال در خارج از کشور، بر اساس تشخیص فرماندهی کل انتظامی، در فهرست معیارهای مربوط قرار گرفته است.
آیا کالابرگ با گروه‌بندی جدید تغییر می‌کند؟
تغییر روش شناسایی خانوارها به معنای افزایش یا کاهش قطعی اعتبار کالابرگ برای همه افراد نیست. بر اساس متن ارائه‌شده، میزان اعتبار هر گروه اقتصادی باید با پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تصویب هیئت وزیران تعیین شود.
بنابراین، دامنه مشمولان و مبلغ اعتبار به تصمیم‌های اجرایی و مقررات مربوط بستگی دارد. اثر نهایی این تغییر زمانی روشن‌تر می‌شود که نحوه اجرای گروه‌بندی و ضوابط تعیین اعتبار اعلام شود.
اعتراض به گروه اقتصادی چگونه انجام می‌شود؟
یکی از بخش‌های مهم شیوه‌نامه، پیش‌بینی امکان اعتراض به اطلاعات اقتصادی ثبت‌شده است. بر اساس متن مبنا، سرپرست خانوار می‌تواند درخواست بررسی را از طریق کارپوشه اقتصادی ایرانیان ثبت کند.
اگر مغایرت به اطلاعاتی مربوط باشد که یک دستگاه دولتی یا مرجع مسئول ارائه کرده است، موضوع برای بررسی و اصلاح به همان مرجع ارجاع می‌شود. طبق متن ارائه‌شده، دستگاه مربوط باید نتیجه بررسی و اصلاح اطلاعات را حداکثر ظرف یک ماه اعلام کند.
همچنین سازمان امور مالیاتی کشور موظف شده است امکان تکمیل و اصلاح اطلاعات اقتصادی از طریق خوداظهاری را فراهم کند. هدف از این سازوکار، فراهم کردن فرصتی برای رفع مغایرت‌های احتمالی در داده‌های مورد استفاده برای گروه‌بندی است.
شرایط درخواست تغییر گروه اقتصادی
مطابق ماده ۸ شیوه‌نامه مورد اشاره، سرپرست خانوار باید درخواست تغییر گروه اقتصادی را در کارپوشه اقتصادی ایرانیان ثبت کند. طبق متن مبنا، تاریخ آخرین به‌روزرسانی اطلاعات کارپوشه نباید بیش از یک ماه با تاریخ ثبت درخواست فاصله داشته باشد.
پس از ثبت درخواست، اطلاعات خانوار دوباره استعلام می‌شود. برای خانوارهایی که خواهان انتقال به گروه دارای وسع اقتصادی پایین‌تر هستند، بررسی‌های میدانی و همکاری با نهادهای حمایتی و دستگاه‌های تعیین‌شده نیز پیش‌بینی شده است.
نتیجه بررسی از طریق کارپوشه اقتصادی به سرپرست خانوار اطلاع داده می‌شود. بر اساس تبصره ماده ۸ در متن ارائه‌شده، درخواست تغییر گروه اقتصادی هر خانوار فقط یک‌بار در سال امکان‌پذیر است؛ همچنین ارائه اطلاعات ناقص یا نادرست می‌تواند مطابق ضوابط قانونی بر برخورداری از حمایت‌های بعدی، از جمله کالابرگ، اثر بگذارد.
اطلاعات اقتصادی هر چند وقت یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود؟
داده‌های مورد استفاده برای گروه‌بندی از دستگاه‌های مختلف و در دوره‌های زمانی متفاوت دریافت می‌شوند. بر اساس متن مبنا، مهم‌ترین دوره‌ها عبارت‌اند از:
- گردش حساب اشخاص حقیقی: دریافت سالانه اطلاعات از بانک مرکزی و بررسی گردش حساب در بازه ۲۴ ماه گذشته.
- مانده تسهیلات بانکی: ارسال اطلاعات به‌صورت ماهانه.
- املاک و خودروهای مشمول معیارها: ارائه اطلاعات به‌صورت سالانه و مطابق قوانین مربوط.
- مصرف برق و گاز: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی داده‌ها در دوره سالانه.
- سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی سالانه.
- رمزارزها و اطلاعات سکوهای خریدوفروش و فروش طلا: دریافت اطلاعات به‌صورت ماهانه و بررسی آن‌ها در دوره سالانه.
این سازوکار امکان ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها بر پایه داده‌های متنوع را فراهم می‌کند. با این حال، دقت نتیجه به صحت اطلاعات، به‌روزرسانی منظم و رسیدگی مؤثر به اعتراض‌ها وابسته است.
تغییر گروه‌بندی چه معنایی برای یارانه‌بگیران دارد؟
شیوه‌نامه جدید، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها را به مجموعه گسترده‌تری از اطلاعات مالی و دارایی پیوند می‌دهد. این تغییر می‌تواند بر گروه‌بندی خانوارها و تصمیم‌گیری درباره حمایت‌های معیشتی اثر بگذارد، اما بدون بررسی ضوابط اجرایی نمی‌توان درباره قطع یارانه یا تغییر قطعی اعتبار کالابرگ یک خانوار حکم داد.
برای خانوارها، بررسی صحت اطلاعات ثبت‌شده و استفاده از مسیرهای رسمی اعتراض در صورت مشاهده مغایرت اهمیت دارد. جزئیات نهایی اجرای سیاست نیز باید بر اساس متن کامل مصوبه و اطلاعیه‌های رسمی دستگاه‌های مسئول ارزیابی شود.