خرید مسکن برای بسیاری از خانوارها بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری زندگی است؛ با این حال، دسترسی به اطلاعات دقیق و قابل استناد درباره وضعیت فنی و سوابق ساخت ملک، همچنان یکی از نیازهای مهم خریداران به شمار می‌رود.
به گزارش نجواخبر، هر ساختمان از مرحله طراحی و صدور مجوز تا اجرا، نظارت و بهره‌برداری، مجموعه‌ای از اطلاعات و سوابق فنی تولید می‌کند؛ اما پرسش اصلی این است که این داده‌ها تا چه اندازه منسجم، قابل راستی‌آزمایی و در دسترس خریداران مسکن هستند و نظام مهندسی ساختمان در عصر فناوری و هوش مصنوعی چه برنامه‌ای برای ارتقای شناسنامه فنی دارد؟
از مجوز تا بهره‌برداری؛ داده‌هایی که باید یکدست ثبت شوند
هر ساختمان در طول چرخه حیات خود، از طراحی و صدور مجوز تا اجرا، نظارت و بهره‌برداری، حجم قابل توجهی از اطلاعات و سوابق فنی تولید می‌کند. این داده‌ها می‌توانند تصویری روشن از مشخصات فنی ملک، فرایند ساخت و سوابق مرتبط با آن ارائه دهند؛ مشروط بر آنکه به‌صورت منسجم ثبت شوند، اعتبارشان قابل بررسی باشد و در زمان نیاز، دسترسی به اطلاعات مجاز فراهم شود.
شناسنامه فنی ساختمان یکی از ابزارهای مهم ثبت و نگهداری این اطلاعات است؛ اما کارآمدی آن صرفاً به ثبت اسناد محدود نمی‌شود. میزان تکمیل اطلاعات، به‌روزرسانی سوابق، قابلیت پیگیری مراحل ساخت و امکان استفاده از داده‌ها برای تصمیم‌گیری، از جمله معیارهایی است که باید در ارزیابی عملکرد این سازوکار لحاظ شود.
شفافیت برای خریدار؛ به‌جای اظهارات فروشنده، سند قابل استناد
برای خریدار مسکن، دسترسی به اطلاعات معتبر درباره مشخصات فنی ساختمان و سوابق مستند طراحی، نظارت و اجرا، امکان تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر را فراهم می‌کند. در چنین شرایطی، متقاضی خرید به‌جای اتکا به اظهارات فروشنده یا مدارک پراکنده، می‌تواند پیش از معامله، اطلاعات قابل راستی‌آزمایی ملک را بررسی کند؛ البته این دسترسی باید با رعایت ضوابط مربوط و حریم خصوصی اشخاص انجام شود.
فناوری و هوش مصنوعی؛ از ثبت داده تا گزارش مدیریتی
اهمیت این موضوع در دوره تحول دیجیتال دوچندان شده است. فناوری‌های نوین می‌توانند فرایند ثبت، دسته‌بندی، بازیابی و تحلیل اطلاعات ساختمان را تسهیل کنند. هوش مصنوعی نیز در صورت دسترسی به داده‌های معتبر و ساختاریافته، ظرفیت شناسایی نواقص اطلاعاتی، تحلیل سوابق و تهیه گزارش‌های مدیریتی را دارد. با این حال، بهره‌گیری مؤثر از این فناوری‌ها مستلزم کیفیت داده‌ها، تعیین مسئولیت به‌روزرسانی اطلاعات و امکان بررسی صحت نتایج است.
نگهداری سوابق فنی در طول عمر ساختمان همچنین می‌تواند در تعمیر و نگهداری، بررسی مشکلات احتمالی و ارزیابی کیفیت اجرای پروژه‌ها مؤثر باشد. در صورت تدوین شاخص‌های شفاف و قابل سنجش، اطلاعات مستند پروژه‌ها می‌تواند مبنای ارزیابی عملکرد حرفه‌ای سازندگان قرار گیرد و مقایسه دقیق‌تر کیفیت ساخت‌وساز را ممکن کند.
نقش نظام مهندسی؛ فاصله میان ثبت اطلاعات و استفاده عملی
در این میان، شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور و سازمان‌های نظام مهندسی استان‌ها می‌توانند در چارچوب وظایف و اختیارات خود، نقش مهمی در توسعه فرایندهای دیجیتال، ارتقای کیفیت اطلاعات فنی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین ایفا کنند. ازاین‌رو، آگاهی از برنامه‌های در دست اجرا، اقدامات انجام‌شده، نتایج حاصل و موانع موجود اهمیت دارد؛ به‌ویژه آنکه فاصله میان ثبت اطلاعات و استفاده عملی از آنها، تعیین‌کننده میزان اثرگذاری این زیرساخت‌هاست.
مطالبه از رئیس شورای مرکزی نظام مهندسی
مطالبه مشخص از مهندس امین مقومی، رئیس شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور، این است که برنامه‌ها و اقدامات انجام‌شده برای ارتقای شناسنامه فنی ساختمان در عصر فناوری و هوش مصنوعی را تشریح کند: این اقدامات تا چه اندازه به تکمیل و یکپارچگی سوابق فنی منجر شده‌اند و خریداران مسکن چه زمانی می‌توانند به اطلاعات معتبر و قابل استناد ملک دسترسی مؤثر داشته باشند؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند تصویر روشن‌تری از وضعیت موجود، برنامه‌های آینده و میزان بهره‌گیری نظام مهندسی ساختمان از فناوری‌های نوین ارائه دهد؛ موضوعی که مستقیماً با شفافیت بازار مسکن، حقوق خریداران و کیفیت ساخت‌وساز ارتباط دارد.